Биринчи сан

Дуба ибадаттын туу чокусу

Мазмуну

Данияр Мурадилов

Өмүр кубаныч менен кайгынын арты-артынан үзгүлтүксүз келүүсүнөн турат. Адамбаласы кандай бактылуу күндөрүн жашаган болсо, дал ошондой эле анын өмүрүндө кайгылуу муңдуу күндөр да болот

Бул жашоодо адам баласы бактысы койнуна батпай жүргөн күндөрүндө Жаратуучусун унутуп, ал турсун  көөп текеберленип да кетет экен
Кээ бир адамдар кайгы-муңга батып калган кездеринде гана Кудайды Жаратуучуну эстесе, ал эми айрымдар эстемек турсун, анын сыноосуна сабыр кылбай, тескерисинче каапырлыкка кирип жатышпайбы?!

Кай бирлери болсо бул дүйнөгө келиштин максаты эмне? деген суроону беришет өздөрүнө. Негизи суроонун өзү туура эмес, себеби кимден сурап коюптур сен бул дүйнөгө келгиң келеби же жокпу деп. Демек башка бирөөнүн эрки менен келип жаткандан кийин келиш максатыбыз да аныкы болот да?

Адамзаттын эркинен кимдин эрки жогору? Адам канчалык жогору болбосун андан жогору болгон Жаратуучусу бар. Мына ошол Жаратуучу бизге: «Мен жиндерди жана адамдарды бир гана Мага ибадат кылуусу үчүн жараттым» деп бул дүйнөгө келиш максатын ачыктан ачык жарыялап берди.
Ал эми «ибадат» деген сөздү алып көрсөк, түпкү тамыры арабча болуп кыргыз тилинде «сыйынуу, табынуу» деген маанилерде колдонулат. Бул сөздүн маанисин тереңирээк караштырсак, кулчулук дегенди билдирет экен. Кулчулукту кандай түшүнүүбүз керек?  Аны жалпы мааниде Жараткандын буйруганын аткарып, тыйган нерселеринен оолак болуу деп түшүнүү абзел.

            Көптөгөн аят-хадистерде «ибадаттын» туу чокусу дуба экендиги жөнүндө айтылат. Бирок дуба дегенде айрым адамдар тек гана окула турган дуба сөздөрдү ойлошу мүмкүн. Бул бир беткей гана мааниси. Себеби дубанын мааниси жаттап алган сөздөрдө эмес, жүрөктөн чыккан ыкластуулук менен ошол сөздөрдүн маанилеринин айкалушуусунан келип чыккандыгын билүүбүз зарыл. Дубанын ибадат мааниси дуба кылган адамдын ыкластуулугуна байланыштуу болот. Ал эми дубанын кабыл алынышы адамдын такыбалыгына жараша .

            Такыба адамдын тилеген тилегин Алла таала жоопсуз калтырбайт. «Ибадат» сөзүн бир гана намаз, орозо, ажылык, зекет берүү менен гана чектебөө керек. Аны жашоо менен кошо кабылдоо зарыл. Ардактуу Пайгамбарыбыз бул багытта: «Дин (Ислам) - бул мамиле» деп айтуу менен адамдын көңүлүн эл менен болгон мамилесине буруп жатпайбы. Мамиле соодада, айлана-чөйрөдө, мектепте, айтоор, күнүмдүк турмушта болот. Ошонун бардыгында өзүн Кудай буйругандай алып жүрсө бардыгын так аткарып күнөө иштерге жолобосо, мына ошондо гана ибадаттын чыныгы мааниси келип чыгат. Адамдын башы дененин көп мүчөсүнүн бирөө болсо да, эң негизгиси болуп эсептелет.Ошонун сыңары дуба да ибадат түрлөрүнөн бири болгону менен эң негизгиси экенин унутпоо абзел.

Эми дубанын арабчадагы маанисин которгондо «чакыруу, үгүттөө» деген маанилерди туюндурат. Ал эми диний терминологиядагы маанисин алсак, «тилөө, сурануу,  жалынуу жалбаруу» деген маанилерде колдонулат. «Дуба эмне үчүн ибадат маанисинде колдонулуп калды?» деген суроо туулушу мүмкүн.  Алла таала Куранда: «сурагыла, жообуңарды берем» же «тилегиле, тилегиңерди берем»  дейт. Пайгамбарыбыз куттуу хадистеринде: «Алла таала (кулпендесинин) суранышын  жакшы көрөт. Андыктан сурангыла (дуба кылып, жалынып-жалбаргыла!)», «Дуба - ибадаттын  өзөгү» деген.

Дуба кылуунун да жол-жобоосу бар. Алла таала өзү мындай дейт: «Жаратканга жалбарып дубаңарды купуя түрдө кылгыла Алла таалага жалынбай душмандык кылгандарды Алла таала сүйбөйт»

Бул ыйык аяттан дуба кылып жатып кыйкырып сүйлөө, сөздү өтө эле узартуу, күнөө деп эсетелген нерселерди тилөө, орунсуз ыңгайсыз тилектерди акылга сыйбаган нерселерди тилөө туура эмес болуп эсептеле тургандыгын баамдасак болот.
Кылган дубабыздын кабыл болушун коштой турган кээ бир жакшы нерселер бар. Мына ошолорду кыскача айта кетсек туура болот деп ойлойм.

Дуба кылуудан мурда жана дуба учурунда:

а) тооба кылуу (кечирим тилөө)
б) тамак аш кийим кеченин адал болушу
в) ыңгайлууу учурда
г) даарат алып эки ирекет намаздан соң
д) акылга сыйган нерселерди тилөө
ж) тыюу салынган нерселерди тилебөө

Ал эми дуба түрлөрүн үч чоң топко бөлсөк болот

)Күнүмдүк жашообуздагы окуган дубаларыбыз тамак алды, тамактан кийин, чүчкүргөндө жб мындайча айтканда 24 саат ичинде окула турган дубалар
2) Ибадат дубалары, тагыраак айтканда, даарат дубалары, намаз дубалары, жб дубалар
3) Башка түрлүү тасбихаттар теспе тартуу, зикир чалуу ар түрлүү учур жана абалдарда окулган дубалар: хатим б.а. Куранды толук бүтүргөндөн кийин окулчу дубалар, кутба дубалары, жаназа дубалары салабаттар ж.б. дубалар

Сөзүмдү: «Мени абдан кечиримдүү жана боорукер экенимди кулдарыма билдир» деп Алла тааланын Пайгамбарыбызга кайрылган сөзү менен соңуна чыгарайын.
Бул ыйык аятта Алланын жазмышына ыйман келтирген адамды оптимизмге чакыргандыгын түшүнсөк болот. Кандай гана күнөө кылбасын пенде эч качан Алланын ырайымынан үмүт үзбөөсү керек.

Алланын ырайымынан күдөрүбүздү үзбөй күнөөлөрүбүздүн кечирилишин тилейли.
Мээримдүү ырайымдуу Аллага дуба кылып жаткан кезде Ал бизди угуп да, көрүп да, сезип да жатканын эсибизден чыгарбашыбыз керек.
Алла таала баарыбызга бекем ыйман берсин. Бардыгыбыздын жакшы тилек-дубаларыбызды кабыл кылсын, Оомийин!

Башына